Düz Tabanlık ve Ayak Deformiteleri

Düz tabanlık, ayağın iç kemerinin (medial ark) çökmesiyle tabanın yere yaklaşmasıdır. Erişkinde en sık nedeni, kemeri destekleyen tibialis posterior tendonunun yetersiz hale gelmesidir. Süreç ilerleyicidir: önce esnek olan deformite zamanla sertleşir ve tedavi seçenekleri daralır.

Erişkin düztabanlığı nedir?

Ayağın iç kemerini ayakta dururken taşıyan yapıların başında tibialis posterior tendonu ve yay bağı (spring ligament) gelir. Bu yapılar yetersizleştiğinde topuk dışa kayar, ön ayak dışa döner ve kemer çöker. Günümüzde bu tabloya ilerleyici çöken ayak deformitesi de denmektedir.

Erken evrede deformite esnektir; elle düzeltilebilir ve hasta parmak ucunda yükselebilir. İlerleyen evrelerde eklemler sertleşir, deformite rijit hale gelir. Bu ayrım tedavi planını belirleyen en önemli noktadır.

Belirtileri nelerdir?

• Ayak bileğinin iç kısmında ağrı, hassasiyet ve şişlik
• Ayak kemerinin belirgin şekilde çökmesi, ayakkabının içe doğru aşınması
• Uzun süre ayakta kalmakla ve yürümekle artan yorgunluk ve ağrı
• Tek ayak üzerinde parmak ucuna yükselmekte zorlanma veya yükselememe
• Arkadan bakıldığında topuğun dışa kaymış görünmesi ve dışarıdan fazla parmak görünmesi
• İlerlemiş evrelerde ayak bileğinin dış kısmında sıkışmaya bağlı ağrı

Neden olur?

• Tendon dejenerasyonu: tibialis posterior tendonunun yaşla ve yüklenmeyle yıpranması
• Yatkınlık yaratan durumlar: fazla kilo, diyabet, hipertansiyon, ileri yaş
• Yapısal nedenler: aksesuar navikula, tarsal koalisyon, doğuştan gevşek eklem yapısı
• Travma: ayak bileği ve orta ayak yaralanmaları sonrası dizilim bozukluğu
• İnflamatuvar hastalıklar: romatoid artrit ve benzeri eklem hastalıkları

Nasıl teşhis edilir?

Muayenede ayak yük verirken arkadan ve yandan değerlendirilir; topuğun dizilimi, kemerin durumu ve deformitenin esnek mi rijit mi olduğu incelenir. Tek ayak topuk yükseltme testi tibialis posterior fonksiyonunu gösteren en değerli muayene bulgusudur.

Ayakta yük vererek çekilen grafiler dizilimi ve eklem kireçlenmesini gösterir. Tendon ve bağ hasarının derecesi için MR, üç boyutlu dizilim değerlendirmesi için yük vererek bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.

Ameliyatsız tedavi seçenekleri

• Kişiye özel tabanlık: kemeri destekleyen, topuğu içe alan destekler
• Ortez: ilerlemiş vakalarda ayak bileğini de içine alan destekler
• Fizyoterapi: tibialis posterior kasına yönelik eksantrik güçlendirme, aşil germe
• Kilo kontrolü: ayak üzerindeki yükü doğrudan azaltır
• Ağrılı dönemlerde antiinflamatuvar tedavi ve aktivite düzenlemesi

Ameliyatsız tedavi esnek deformitelerde uzun süre etkili olabilir. Ancak deformite ilerliyorsa veya rijit hale geldiyse cerrahi değerlendirme gerekir.

Cerrahi tedavi

Cerrahi planı, deformitenin esnek mi rijit mi olduğuna göre kökten değişir.

Esnek deformitede eklem koruyucu cerrahi

Amaç eklemleri dondurmadan dizilimi düzeltmektir. Topuk kemiğinin içe kaydırıldığı osteotomi (medializan kalkaneal osteotomi), yetersiz tendonun yerine komşu bir tendonun aktarılması (FDL transferi), gerektiğinde dış kolonun uzatılması ve yay bağının onarımı birlikte uygulanır. Bu girişimler genellikle aynı seansta kombine edilir.

Rijit deformitede füzyon cerrahisi

Eklemler sertleşmiş ve kireçlenmişse dizilim, ilgili eklemlerin kaynatılmasıyla (subtalar veya üçlü artrodez) düzeltilir. Hareket bir miktar azalır, ancak ağrı kaynağı ortadan kalkar ve hasta ağrısız, dengeli bir ayakla yürür.

İyileşme süreci

• 0–6 hafta: Alçı veya bot ile yük vermeden dönem; kemik ve tendon iyileşmesi için kritik
• 6–12 hafta: Bot içinde kademeli yüklenme, fizyoterapinin başlaması
• 3. ay: Normal ayakkabıya geçiş, günlük aktivitelere dönüş
• 4–6 ay: Kas gücünün ve yürüme paterninin belirgin düzelmesi
• 6–12 ay: Şişliğin çözülmesi ve nihai sonucun oturması

Sık sorulan sorular

Düz tabanlık her zaman ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Ağrısız ve ilerlemeyen düztabanlık tedavi gerektirmez. Cerrahi kararı ağrı, deformitenin ilerlemesi ve tabanlık ile ortezlere yanıtsızlık durumunda verilir.

Tabanlık deformiteyi düzeltir mi?

Tabanlık deformiteyi kalıcı olarak düzeltmez; ayak kemerini destekleyerek ağrıyı azaltır ve zorlanmayı hafifletir. Esnek deformitelerde uzun süre rahatlık sağlayabilir.

Ameliyattan sonra ne kadar yürüyemem?

Osteotomi ve tendon transferi yapılan hastalarda ilk 6 hafta genellikle yük verilmez. Sonrasında bot ile kademeli yüklenmeye geçilir; normal ayakkabıya ortalama 3. ayda dönülür.

Çocuğumun düztabanlığı için ne yapmalıyım?

Çocukluk çağındaki esnek düztabanlık çoğu zaman normaldir, ağrı yoksa tedavi gerektirmez. Ağrı, tek taraflı olma veya sertlik varsa muayene gerekir.

İki ayak birden ameliyat edilir mi?

Genellikle hayır. İyileşme döneminde yük verilemediği için ayaklar sırayla ameliyat edilir.

İlgili sayfalar: Halluks Valgus · Halluks Rigidus · İletişim

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.