Aşil Tendonu ve Ayak Bileği Yaralanmaları

Aşil tendonu yırtıkları ve ayak bileği bağ yaralanmaları, ayak ve ayak bileğinin en sık görülen sportif yaralanmalarıdır. Her ikisinde de erken ve doğru tedavi, uzun vadeli sonucu belirler; ihmal edilen yaralanmalar kalıcı güç kaybına ve eklem hasarına yol açabilir.

Aşil tendon yırtığı

Aşil tendonu, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan vücudun en güçlü tendonudur. Yırtık çoğunlukla 30–50 yaş arası, düzenli spor yapmayan ancak ani hareketle karşılaşan kişilerde görülür — halı saha, tenis, basketbol gibi ani hızlanma ve sıçrama içeren aktiviteler tipiktir.

Belirtileri

• Topuk arkasında ani, keskin ağrı; arkadan vurulmuş hissi
• Bazen duyulabilen kopma sesi
• Parmak ucuna basamama, merdiven çıkmakta zorlanma
• Topuk üstünde elle hissedilen boşluk
• Şişlik ve zamanla ortaya çıkan morarma

Tanı

Tanı büyük ölçüde muayene ile konur. Baldır sıkma testi (Thompson testi), tendonda elle hissedilen boşluk ve parmak ucunda yükselememe tipik bulgulardır. Yırtığın yerini, uçlar arasındaki açıklığı ve tendonun kalitesini değerlendirmek için ultrason veya MR kullanılır.

Tedavi

Tedavi ameliyatlı veya ameliyatsız olabilir; karar hastanın yaşı, aktivite düzeyi, yaralanmadan bu yana geçen süre ve yırtık uçları arasındaki mesafeye göre verilir.

• Ameliyatsız tedavi: ayak parmak ucuna bakacak şekilde bot içinde tespit, ardından takozların kademeli azaltılmasıyla erken fonksiyonel rehabilitasyon. Uygun seçilmiş hastalarda cerrahiye yakın sonuç verir.
• Cerrahi onarım: açık veya perkütan (minimal invaziv) tekniklerle tendon uçlarının dikilmesi. Perkütan teknikler yara sorunlarını ve iz genişliğini azaltır.
• Geç başvuran yırtıklar: uçlar geri çekildiği için tendon aktarımı veya greft gerekebilir.

İyileşme süreci

• 0–2 hafta: Bot veya alçı içinde tespit, yara bakımı, şişliğin kontrolü
• 2–8 hafta: Bot içinde topuk takozlarının kademeli azaltılması, yüklenmenin artırılması
• 8–12 hafta: Normal ayakkabıya geçiş, güçlendirme programının başlaması
• 4–6 ay: Koşuya kademeli dönüş
• 6–12 ay: Temaslı ve sıçrama içeren sporlara dönüş, gücün tam kazanılması

Ayak bileği burkulması ve kronik instabilite

Ayak bileği burkulması en sık görülen ortopedik yaralanmadır. Çoğu burkulma uygun tedaviyle sorunsuz iyileşir; ancak yaralanmaların önemli bir kısmında bağlar gevşek kalır ve ayak bileği tekrar tekrar burkulmaya başlar. Buna kronik ayak bileği instabilitesi denir.

Belirtileri

• Tekrarlayan burkulmalar, özellikle engebeli zeminde ayağın boşa gitmesi
• Ayak bileğinin dış kısmında süregen ağrı ve şişlik
• Güvensizlik hissi, spordan ve yürüyüşten kaçınma
• Uzun dönemde eklem içi kıkırdak hasarına bağlı derin ağrı ve takılma hissi

Tanı

Muayenede bağ gevşekliğini gösteren testler (öne çekmece, talar tilt) uygulanır. Kırık şüphesini dışlamak için grafi, bağ hasarını ve eşlik eden kıkırdak lezyonlarını görmek için MR istenir. Kronik instabilitede eşlik eden talus kıkırdak lezyonu sık görüldüğü için özellikle araştırılır.

Tedavi

İlk basamak daima rehabilitasyondur: peroneal kas güçlendirme ve denge (propriosepsiyon) çalışmaları, gerektiğinde bileklik desteği. Hastaların çoğu bu programla düzelir.

Düzenli rehabilitasyona rağmen burkulmalar devam ediyorsa cerrahi bağ onarımı veya rekonstrüksiyonu uygulanır. Uygun hastalarda artroskopik tekniklerle yapılabilir; eşlik eden kıkırdak lezyonu varsa aynı seansta tedavi edilir.

İyileşme süreci

• 0–2 hafta: Bot içinde tespit, şişliğin kontrolü
• 2–6 hafta: Kademeli yüklenme, hareket açıklığı çalışmaları
• 6–12 hafta: Güçlendirme ve denge programı
• 3–6 ay: Spora kademeli dönüş

Sık sorulan sorular

Aşil tendonu koptuğunda mutlaka ameliyat gerekir mi?

Hayır. Erken dönemde başvuran, uçları temas eden yırtıklarda fonksiyonel rehabilitasyon ile ameliyatsız tedavi de uygulanabilir. Genç ve sporcu hastalarda, geç başvuruda veya uçlar arasında belirgin açıklık varsa cerrahi tercih edilir.

Kopma sırasında ne hissedilir?

Hastaların çoğu arkadan tekme yemiş gibi ani bir his ve bazen duyulabilir bir kopma sesi tarif eder. Ardından parmak ucuna basmakta zorlanma ve topuk arkasında boşluk hissi olur.

Ayak bileğim sürekli burkuluyor, bu normal mi?

Hayır. Tekrarlayan burkulma, ilk yaralanmada bağların iyileşmemiş olduğunu gösterir ve kronik instabilite olarak adlandırılır. Tedavi edilmezse kıkırdak hasarına ve erken kireçlenmeye yol açabilir.

Burkulmadan sonra ne zaman doktora gitmeliyim?

Ayağa basamıyorsanız, belirgin şişlik ve morarma varsa, kemik üzerinde noktasal hassasiyet varsa veya birkaç gün içinde düzelme olmuyorsa muayene gerekir.

Spora ne zaman dönebilirim?

Aşil onarımı sonrası koşuya ortalama 4–6 ay, temaslı sporlara 6–12 ay arasında dönülür. Bağ rekonstrüksiyonu sonrası spora dönüş genellikle 3–6 aydır.

İlgili sayfalar: Talus Osteokondral Lezyonları · Ayak ve Ayak Bileği Travması · İletişim

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.